Trang thông tin điện tử Trường Chính trị tỉnh Kon Tum thuộc Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum

Đặc sắc văn hóa Giẻ Triêng ở Kon Tum

Đồng bào Giẻ Triêng thường sống tập trung ở các huyện phía tây bắc tỉnh Kon Tum như Đăkglei, Đăk Tô, Ngọc Hồi, Tumơrông và một số ít ở các huyện miền núi thuộc tỉnh Quảng Nam. Cư trú và sinh sống lâu đời trên dãy Trường Sơn – Tây Nguyên, người Giẻ Triêng đã sáng tạo nên một nền văn hóa với những phong tục, tập quán, lễ hội độc đáo, mang đậm dấu ấn của văn hóa nương rẫy. Đến nay, qua bao biến cố thời gian, người Giẻ Triêng vẫn giữ đươc những nét văn hóa truyền thống, thói quen sinh hoạt cộng đồng. Biểu tượng tiêu biểu cho văn hóa cộng đồng của người Giẻ Triêng là nhà Rông- nơi hội họp sinh hoạt, giải quyết mọi vấn đề của cộng đồng.

Trước đây, người Giẻ Triêng có tục du canh du cư, mỗi vùng đất chỉ ở từ 5 đến 7 mùa rẫy. Việc đầu tiên khi lập làng mới là chọn địa điểm xây dựng nhà Rông. Sau khi làm lễ tế Giàng, họ cùng chung tay xây dựng nhà Rông. Sau khi xây dựng nhà Rông xong , tất cả cộng đồng người Giẻ Triêng lại cùng nhau chung sức dựng nhà cho mọi người. Đến khi tất cả các ngôi nhà đã hoàn thành, người Giẻ Triêng làm lễ mừng nhà Rông mới (Hnia klơh krôông). Già làng sẽ phân công công việc cho tất cả mọi người, để ai cũng có thể được góp công, góp của cho lễ hội quan trọng của cộng đồng: Chị em phụ nữ xuống suối bắt cá, đi hái rau rừng, các chàng trai vào rừng săn bắn lấy thực phẩm….

Không gian lễ hội mừng nhà Rông mới của người Giẻ Triêng bao giờ cũng phải có cây nêu. Cây nêu được trang trí thật đẹp, ở đó hội tụ đủ yếu tố từ hội họa, điêu khắc, nghề thủ công truyền thống... Cây nêu chính vươn thẳng lên trời cao tượng trưng cho con đường lên trời, chuyển lời cúng của chủ lễ, lời cúng của già làng, chuyển lời cầu xin của bà con đến thần linh,  xung quanh cây cột chính được buộc những tua nhiều màu sắc, tượng trưng cho mùa màng bội thu, tượng trưng những bông lúa, quả bắp trĩu hạt.

Trong nghi lễ mừng nhà Rông mới bắt buộc phải thực hiện nghi thức đâm trâu. Bởi đồng bào Giẻ Triêng theo chủ nghĩa đa thần, con trâu là vật thiêng liêng cúng Giàng, là vật thế mạng để cầu xin thần linh cho buôn làng khỏe mạnh. Con trâu sau khi tắm rửa sạch, được cột vào cây nêu từ buổi chiều hôm trước. Đêm hôm đó, bà con đánh cồng chiêng, múa hát uống rượu và thức cùng trâu, thường gọi là đêm “khóc trâu” để tiễn biệt con trâu được dùng làm vật tế thần. Họ cảm ơn con trâu đã vất vả, đã phải chịu đựng hy sinh, và cầu xin trâu giúp đỡ họ mang tới Giàng và các đấng thần linh những lời cầu khấn, những ước mơ, hy vọng của mình. Sau một đêm đánh cồng chiêng múa hát cùng trâu, than thở cùng trâu, tâm sự cùng trâu, cầu xin trâu giúp đỡ họ... mới đến lễ đâm trâu.

Ngày hôm sau, trước khi tiến hành nghi lễ đâm trâu, những chàng trai, cô gái trong đội cồng chiêng, đội múa (xoang) chọn cho mình những bộ trang phục đẹp nhất đứng vòng tròn xung quanh cây nêu, già làng sẽ thực hiện nghi lễ khấn Giàng và các vị thần linh để con trâu trở thành con trâu thiêng, trở thành vật hiến sinh. Sau khi nghi lễ được tiến hành xong, theo sự phân công của già làng, một chàng trai khỏe mạnh trong làng cầm giáo đuổi theo và đâm vào con trâu thiêng đã được cột sẵn trong tiếng hò reo, tiếng cồng chiêng và những điệu múa xoang rộn ràng. Sau một vài nhát giáo đâm tượng trưng, người trong làng đưa trâu đi mổ, thịt trâu được chia đều cho tất cả các bếp trong làng, ai cũng có phần để được may mắn. Mọi người cùng nhau lên nhà Rông “uống rượu đoàn kết”, những chàng trai đánh cồng chiêng, những cô gái nhịp nhàng trong điệu múa xoang mượt mà, mộc mạc đơn giản nhưng vô cùng sinh động thể hiện những động tác trong lao động sản xuất như làm cỏ lúa, gieo hạt, xua đuổi sâu bọ phá hại mùa màng đến những động tác thể hiện việc chào mời khách vào cùng chơi, cùng vui hội với họ...

 

Ánh mắt, nụ cười rạng rỡ của thiếu nữ Giẻ Triêng trong điệu múa nhịp nhàng cùng với men rượu cần nồng đượm khiến cho du khách lưu luyến khi đã đến nơi đây.

Ngay từ khi đôi má vừa biết ửng hồng, các thiếu nữ Giẻ Triêng đã được các bà, các mẹ hướng dẫn dạy bảo những việc chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân sau này. Cô gái được mẹ dạy dệt vải để may áo, váy cho mình và làm của hồi môn tặng chồng và cha mẹ chồng trong ngày cưới. Đặc biệt, củi hứa hôn là vật không thể thiếu mà các cô gái phải chuẩn bị, vì củi hứa hôn là vật minh chứng cho tình yêu của các cô gái đối với các chàng trai  họ định chọn làm chồng.

Mỗi lần lên rẫy, các bà mẹ lại chỉ dẫn tỉ mỉ cho các cô con gái bé nhỏ của mình cách nhận biết cây củi “hứa hôn”. Củi hứa hôn phải đủ 100 bó, thường là loại gỗ Dẻ, một loại cây mọc khá thẳng, vừa chắc, cháy đều, than đượm. Thiếu nữ phải dùng dao chặt củi thật tỉ mỉ thành 5 cánh nhưng từng thanh củi nhất thiết không được rời ra.

Theo phong tục ở đây, chỉ cần quan sát củi hứa hôn có thể đoán biết được  người thiếu nữ giỏi giang hay vụng về. Trai làng khi nhìn vào những bó củi chất ở đầu nhà cô gái sẽ biết về phẩm chất giỏi giang, chịu thương chịu khó của cô gái sắp bắt chồng. Những bó củi của cô gái đều, đẹp có nghĩa cô gái khỏe mạnh, giỏi giang, khéo tay, biết làm các công việc nhà. Như vậy, cô càng được nhiều chàng trai để ý và càng dễ chọn cho mình người chồng ưng ý nhất.

Trai gái sau khi tìm hiểu, quyết định đi đến hôn nhân sẽ thông báo cho hai bên cha mẹ để ấn định ngày cưới. Mùa cưới của trai gái Giẻ Triêng thường diễn ra từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau. Đây là thời gian rảnh rỗi, mùa màng đã thu hoạch xong, thời tiết thuận lợi.

            Giống như các dân tộc khác, phong tục cưới xin của đồng bào Giẻ Triêng cũng có nhiều giai đoạn. Theo truyền thống, lễ cưới chính của người Giẻ Triêng thường diễn ra trong 3 ngày với các nghi lễ: chuyển củi, xếp củi, tiệc đãi dân làng. Ngoài nghi lễ chính còn có các nghi lễ phụ khác như: lễ hợp cần, lễ trình làng, lễ giã từ nhà Rông…Bởi tính cộng đồng cao nên ngày cưới của gái trai Giẻ Triêng là ngày hội vui của cả làng, người lớn thì bàn bạc cách thức tiến hành hôn lễ, trai gái thì lo chuẩn bị trang phục, cồng chiêng, nhạc cụ…trẻ em thì nô nức vì được mặc quần áo đẹp, được ăn ngon.

            Sau khi tổ chức các nghi lễ xong, chàng trai tạm biệt gia đình sang ở nhà gái trong ba năm để báo đáp công lao nuôi dưỡng của cha mẹ cô gái. Hết thời gian ba năm, đôi vợ chồng trẻ ở luân phiên từ 3 đến 4 năm hai bên nhà trai và nhà gái, khi có đủ điều kiện thì tách ra làm nhà riêng.

Ngày nay đời sống của các dân tộc Việt Nam nói chung, dân tộc Giẻ Triêng nói riêng đỡ khó khăn hơn trước kia, nhiều buôn làng  đã có đầy đủ cơ sở hạ tầng: điện , đường, trường, trạm, có nước sạch để dùng, trong nhà có đầy đủ tiện nghi.Tuy nhiên dưới tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, văn hóa Giẻ Triêng  đang ngày càng mai một. Làm thế nào để giữ gìn những nét văn hóa bản địa độc đáo, đặc sắc của các cộng đồng dân tộc Việt Nam nói chung và của người Giẻ Triêng nói riêng cần có vai trò, trách nhiệm và ý thức của cả xã hội, của tất cả chúng ta, đặc biệt là những người trẻ.

 

 

 

Nguyễn Thị Hiền


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

PHÒNG CHỐNG DIỄN BIẾN HÒA BÌNH

Đăng nhập

Thống Kê Truy Cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterToday16
mod_vvisit_counterYesterday192
mod_vvisit_counterThis week541
mod_vvisit_counterLast week698
mod_vvisit_counterThis month1603
mod_vvisit_counterLast month2516
mod_vvisit_counterAll175373
Online (20 minutes ago): 13
Your IP: 54.92.182.0
,
Now is: 2018-08-15 06:20